Pháp Lan Tây Chi Hồ

Chương Ba Mươi Tư: Dân Khoa Marat và Danton Mù Màu Nếu Louis tuấn tú đến mức tuyệt đối, gần như thể hoàng tử Paris trao quả táo vàng cho Aphrodite đã bước ra từ thần thoại, hoặc như đại thiên sứ thổi kèn ngày phán xét giáng trần cùng lửa và sấm sét từ đám mây; thì người bạn tiếp theo Amand giới thiệu cho Joseph, về ngoại hình, lại gần như là một thái cực khác. Đó là một người đàn ông gầy gò, lùn tịt. Ông ta có khuôn mặt vàng vọt, hai mắt một lớn một nhỏ, mũi to nhưng lại rất tẹt, cứ như thể có ai đó giáng một cú mạnh vào khiến nó bị dẹt đi. Trán ông ta cũng rất phẳng, nhưng hàm lại cực kỳ thô kệch và nhô ra ngoài. Điều này khiến miệng ông ta trông đặc biệt lớn, thoạt nhìn giống hệt một con cóc. Thêm vào đó là đôi bàn tay gầy guộc nhưng khớp ngón tay lại hơi lồi ra, cùng làn da vàng đen khô cằn, bong tróc vảy do bệnh ngoài da, trông ông ta hệt như một con quái vật thoát ra từ cơn ác mộng. “Joseph, đây là bạn tôi, ông Marat.” “Rất hân hạnh được gặp ngài.” Joseph gật đầu, đưa tay ra. Marat cũng đưa tay ra, nắm lấy tay Joseph. Nhưng ông ta nắm rất hờ, gần như chỉ dùng đầu ngón tay khẽ nhúm lấy đầu ngón tay của Joseph. Joseph nhận thấy, tay Marat khá lạnh. “Thưa ngài Bonaparte, tôi đã đọc luận văn của ngài, ngài cho rằng ánh sáng là một loại sóng?” Marat chậm rãi nói, giọng ông ta cũng lạnh lẽo tương tự. “Đây không phải là điều tôi cho rằng, mà là những bằng chứng hiện có khiến tôi có xu hướng đưa ra phán đoán này hơn. Bản thân tôi không hề có định kiến về việc ánh sáng là hạt hay sóng.” Joseph trả lời. “Ngài tại sao không dám ủng hộ rõ ràng quan điểm của mình, mà lại dùng cách nói yếu ớt như vậy để che đậy lập trường của mình? Phải chăng điều này là do bản thân ngài cũng không tự tin vào phán đoán của mình?” Marat lại nói với giọng điệu chế nhạo. Joseph không kìm được nhíu mày, một câu nói bỗng bật ra trong lòng: “Người xấu lắm trò!” Quả thật, “người xấu lắm trò”. Nói chung, những người có ngoại hình quá kém dễ bị xã hội kỳ thị, những kỳ thị này thường khiến lòng họ tràn đầy phẫn nộ và trở nên hiếu chiến. Theo Joseph, Marat chính là một điển hình như vậy. Tuy nhiên, Joseph lúc này không muốn đắc tội với Marat, vì đắc tội với gã này thực sự quá nguy hiểm. Mặc dù Joseph không nắm rõ lắm lịch sử Đại Cách mạng Pháp (dù sao, trước khi xuyên không, đây là lịch sử nước ngoài mà? Nói thật, biết được tên Marat đã chứng tỏ hồi đó anh ta không ngủ gật trong giờ lịch sử và mỹ thuật rồi), nhưng anh ta cũng biết, Marat có lẽ phải chịu trách nhiệm cho rất nhiều hành vi bạo ngược kinh hoàng trong Đại Cách mạng. Trong đó, việc công báo tư thù có lẽ không hề ít, Joseph không muốn dây vào một con chó điên như vậy. “Dù sao thì gã này cũng không sống được bao lâu, cứ nhường gã trước đã.” Joseph đè nén ý định cãi lại, tự nhủ. “Tôi thực sự không có định kiến về việc ánh sáng là sóng hay hạt. Còn về quan điểm của tôi, quan điểm của tôi là, nó là gì, phải tùy thuộc vào hiện tượng thực nghiệm và giải thích toán học. Nếu có thể dùng phương pháp toán học để giải thích hiện tượng giao thoa từ góc độ hạt, thì tôi cũng rất vui. Dù sao thế giới này muôn hình vạn trạng, điều chúng ta thực sự có thể tin cậy chỉ có toán học mà thôi.” Joseph giải thích. “À, Joseph, quan điểm này của cậu có chút cảm giác của Pythagoras đấy.” Danton ở bên cạnh mỉm cười, “Vạn vật đều là số ư?” Pythagoras là nhà toán học nổi tiếng của Hy Lạp cổ đại. Ông và các đệ tử của mình đã thành lập một trường phái quan trọng – trường phái Pythagoras. Một trong những triết lý cơ bản của trường phái này là “vạn vật đều là số”. Họ cho rằng toán học là thứ duy nhất có thể dùng để mô tả toàn bộ thế giới, và cũng là bản chất thực sự của thế giới. “Tôi không cuồng nhiệt như họ.” Joseph khẽ cười, “Ít nhất, tôi sẽ không vì ai đó phát hiện ra số vô tỉ mà ném họ xuống biển. Tuy nhiên, bạn của tôi, ngài cũng có thể thử nghĩ xem. Thị giác của chúng ta có đáng tin cậy không? Điều đó chưa chắc, ví dụ, tôi phát hiện ra rằng, màu sắc mà một số người nhìn thấy khác với những người khác. Tôi nghĩ…” “Đợi đã… cậu vừa nói gì? Cậu nói một số người nhìn thấy màu sắc khác với người khác? Cậu chắc chắn có những người như vậy?” Marat đột ngột cắt ngang lời anh ta. “Vâng, có chuyện gì sao?” Joseph hỏi. “Đây có thể là một loại bệnh mới, mà trước đây con người chưa từng chú ý đến.” Marat nói, “Cậu có thể kể cậu đã phát hiện ra như thế nào không?” “Hồi nhỏ tôi có một người bạn, một hôm tự nhiên chạy đến nói với tôi rằng, cậu ấy phát hiện ra cây thiên trúc nhà tôi ban ngày và ban tối có màu sắc khác nhau. Thiên trúc ban ngày có màu xanh da trời, nhưng thiên trúc ban tối lại có màu đỏ tươi. Thế nhưng, theo tôi, bất cứ lúc nào, những cây thiên trúc đó đều có màu hồng phấn. Khi tôi nói cho cậu ấy điều này, cậu ấy còn rất ngạc nhiên, thậm chí nghi ngờ mắt tôi có vấn đề. Thế là chúng tôi lại tìm thêm vài người nữa để hỏi, kết quả, trừ em trai cậu ấy ra, mọi người đều đồng ý rằng thiên trúc nên có màu hồng phấn. Sau này chúng tôi còn phát hiện ra, cậu ruột của cậu ấy cũng cho rằng những cây thiên trúc đó ban ngày có màu xanh da trời, ban tối có màu đỏ tươi. Tuy nhiên lúc đó tôi còn rất ngưỡng mộ họ, vì họ có thể nhìn thấy hai màu của thiên trúc.” “Người bạn đó của cậu có thể tìm đến cho tôi xem không?” Marat lại hỏi. “Cậu ấy là người Corsica, ở Corsica, bây giờ không thể tìm đến được.” Joseph xòe tay ra. “À…” Marat bĩu môi một cách cay nghiệt, “Ngài Bonaparte, ngài có biết không, tôi có một người bạn có sức bật kinh người, có thể nhảy thẳng lên mặt trăng đấy.” Joseph vội vàng tự nhủ trong lòng mấy câu “đừng chấp nhặt với tên này”, mới kìm được ý định đáp trả ngay lập tức. Nhưng lúc này, Danton lại lên tiếng: “Chẳng lẽ, chẳng lẽ màu sắc của thiên trúc ban ngày và ban tối không thay đổi sao? Chỉ là tôi nhìn nhầm? Thị giác của tôi có vấn đề sao?” Thế là mọi người đều cùng nhìn về phía Danton. “Các ông nhìn tôi chằm chằm làm gì?” Danton nói. “Danton, trong mắt cậu, màu sắc của thiên trúc ban ngày và ban tối sẽ thay đổi sao?” Marat hỏi, nhìn chằm chằm Danton bằng ánh mắt như đang chiêm ngưỡng một loài động vật quý hiếm. “Đúng vậy… Các ông không nhìn thấy như vậy sao?” Danton hỏi lại. “Cậu xem đây là màu gì?” Marat đột ngột chỉ vào tóc của Louis hỏi. “Màu vàng lanh, phải không nhỉ?” Danton hơi không chắc chắn. “Ừm, đúng vậy, không có vấn đề gì… Ừm, cái mũ của Amand màu gì?” Marat lại hỏi. “Màu xanh lá cây mà.” Danton lập tức trả lời. “Cậu nhìn lại xem?” Marat nói. Danton mở to mắt, nhìn chằm chằm vào cái mũ của Amand một lúc, rồi nói: “Vẫn là màu xanh lá cây mà.” “Trời đất ơi! Thực sự có người mắt nhìn màu sắc khác với người khác! Cái mũ của Amand rõ ràng là màu đỏ nhạt mà!” Marat vỗ tay nói, rồi ông ta quay đầu lại nói với Joseph, “Ngài Bonaparte, ngài xem ngài chậm chạp đến mức nào, ngài lẽ nào không biết đây là một phát hiện lớn trong y học sao?” “Tôi dù sao cũng không phải là bác sĩ.” Joseph mỉm cười, “Trong lĩnh vực y học, tôi gần như hoàn toàn là một người mù chữ.” “Ngài không định nghiên cứu nghiêm túc vấn đề này sao?” Marat hỏi. “Không, đây không phải là lĩnh vực tôi quen thuộc và quan tâm, tôi còn rất nhiều vấn đề về toán học cần nghiên cứu.” Joseph trả lời, “Hãy quay lại chủ đề ban đầu đi. Tôi cho rằng, thị giác của chúng ta không đáng tin cậy, thính giác của chúng ta cũng vậy. Một số người tuyên bố họ có thể nghe thấy những âm thanh mà người khác không nghe thấy…” “Đó chẳng qua là trò lừa bịp của mấy tên thần côn mà thôi.” Marat chen vào. “Người bình thường cũng có lúc như vậy.” Joseph nói, “Ví dụ khi ngủ mơ, chúng ta có thể nghe thấy nhiều âm thanh không hề tồn tại, nhìn thấy nhiều thứ không hề tồn tại. Thị giác của chúng ta có thể lừa dối chúng ta, thính giác của chúng ta có thể lừa dối chúng ta, thậm chí trí tưởng tượng của chúng ta cũng có thể lừa dối chúng ta, ví dụ 0.9999… bằng một. Nhưng, toán học thì không. Ừm, tôi nhớ có vị linh mục nào đó đã nói: ‘Khi trời đất đảo lộn, Thánh giá vẫn đứng vững.’ Tôi không bình luận về việc ‘Thánh giá’ có thể đứng vững hay không, nhưng tôi dám chắc, ngay cả khi toàn bộ hệ mặt trời sụp đổ, tôi vẫn dám chắc rằng hai điểm vẫn xác định một đường thẳng. Vì vậy, khi những thứ khác đều không đáng tin cậy, điều tôi có thể tin cậy, chỉ có toán học mà thôi. Vì các phép tính toán học cho thấy ánh sáng rất có thể là sóng, thì tôi sẽ thừa nhận khả năng này.” “Vậy nếu các phép tính toán học của ngài cho thấy ánh sáng trong nhiều trường hợp cũng giống như hạt thì sao?” Marat lại hỏi. “Thì nó cũng có thể là hạt.” Joseph trả lời. “Một tín đồ Pythagoras vô phương cứu chữa.” Marat lắc đầu nói, “Thưa ngài Bonaparte, chân lý không chỉ biểu hiện qua toán học, nó còn có những cách biểu hiện khác, cao hơn.” “Cách nào?” Joseph hỏi. “Trực giác từ linh hồn.” Marat trả lời, “Ngài đã đọc ‘Luận về Linh hồn Con người’ và ‘Luận văn Triết học về Con người’ chưa? Tôi thấy một số quan điểm trong đó rất có lý. Ví dụ, mắt của những người khác nhau nhìn thấy màu sắc khác nhau, điều đó chắc chắn liên quan đến linh hồn của họ…” Hai tác phẩm “Luận về Linh hồn Con người” và “Luận văn Triết học về Con người”, Lavoisier trong lúc nói chuyện phiếm, khi nhắc đến Marat đã từng đề cập đến hai tác phẩm này: “Cái tên Marat đó, trong cái luận văn vớ vẩn của hắn, còn trích dẫn hai bài viết cũng vớ vẩn không kém, những lời lảm nhảm vô nghĩa trong cái gọi là ‘Luận về Linh hồn Con người’ và ‘Luận văn Triết học về Con người’. Với cái kiểu tư duy hỗn loạn như vậy, tôi dám chắc hai cái thứ được xuất bản ẩn danh đó cũng là do chính hắn viết.” Giờ đây xem ra, phỏng đoán này của Lavoisier hẳn là rất đáng tin cậy. “Thật không ngờ, trong thời đại này, cũng có thể gặp được dân khoa.” Joseph không kìm được cảm thán trong lòng. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ hậu thế cho anh ta hiểu rằng, đừng cố gắng thuyết phục một người dân khoa, đừng cố gắng tranh cãi với một người dân khoa, bởi vì họ sẽ kéo bạn xuống lĩnh vực trí tuệ thấp kém, rồi dùng kinh nghiệm ngu xuẩn phong phú của họ để đánh bại bạn. Khi đối mặt với một người dân khoa, cách làm sáng suốt duy nhất là tán thành họ, khuyến khích họ, và nuôi dưỡng họ thành một kẻ đại ngu ngốc.