Pháp Lan Tây Chi Hồ

Chương 68: Bỏ phiếu (1) Cuộc đào thoát của nhà vua dù chỉ là một trò hề, nhưng nó đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện đất nước. Trước đó, mặc dù trong xã hội có một số người, như Marat, ra sức tấn công nhà vua, nhưng trong Quốc hội, phe ôn hòa vẫn chiếm ưu thế rõ rệt. Đặc biệt là sau khi nhà vua tuyên thệ trung thành với hiến pháp, điều này càng rõ ràng hơn. Thực tế, vào thời điểm đó, ngay cả những người cấp tiến như Robespierre và Danton cũng đang hô vang vạn tuế Louis XVI. Khi đó, sự khác biệt giữa cấp tiến và ôn hòa chỉ là những khác biệt về kỹ thuật, ví dụ như có nên yêu cầu giáo sĩ tuyên thệ trung thành với nhà nước hay không, có nên áp dụng hình thức bầu cử dân chủ để chọn giám mục hay không. Nhưng sau sự kiện Louis XVI bỏ trốn, tình hình đột nhiên thay đổi. Sau khi phát hiện nhà vua bỏ trốn, Lafayette lập tức tuyên bố nhà vua bị "kẻ thù của quốc gia" bắt cóc. Lời tuyên bố này ban đầu đã lừa được không ít người. Tuy nhiên, không lâu sau, người ta đã tìm thấy một lá thư do nhà vua để lại trong cung điện. Trong thư, nhà vua tuyên bố mình bị bắt cóc đến Paris, và tất cả các văn kiện ông đã ký sau tháng 7 năm 1789 đều là do bị ép buộc, do đó đều vô hiệu. Khi lá thư này được phát hiện, Lafayette đang sắp xếp việc "giải cứu" nhà vua và các công việc chuẩn bị hậu sự khác. (Thực ra, ông ta cũng không ngờ rằng họ lại có thể bắt được nhà vua trở lại). Vì vậy, không kịp phong tỏa tin tức, kết quả là chỉ trong chốc lát, chuyện về lá thư này đã lan truyền khắp nơi. Mặc dù sau đó Lafayette đã hết sức tuyên bố lá thư này là giả mạo, là do nhà vua bị những kẻ bắt cóc uy hiếp mà viết. Nhưng lời giải thích như vậy đã lập tức mất đi bất kỳ sức thuyết phục nào sau khi đoàn người của nhà vua trở về Paris. Bởi vì trong đoàn người của nhà vua bỏ trốn, ngoài nhà vua ra, chỉ có một người đánh xe là đàn ông trưởng thành – điều này cho thấy nhà vua căn bản không phải bị người khác ép buộc! Tuy nhiên, bí ẩn của chính trị nhiều khi nằm ở chỗ nói dối một cách trắng trợn. Mặc dù biết rõ nhà vua từ tận đáy lòng phản đối cách mạng, phản đối chế độ quân chủ lập hiến. Nhưng đối với nhiều nghị sĩ trong Quốc hội, việc duy trì chế độ quân chủ lập hiến vẫn phù hợp với lợi ích của họ. Vì vậy, những người này cứ giả vờ như không biết nhà vua phản đối cách mạng, không biết nhà vua phản đối chế độ quân chủ lập hiến, tiếp tục ủng hộ chế độ quân chủ lập hiến, bảo vệ nhà vua. Nhưng uy tín của nhà vua trong lòng dân chúng đã hoàn toàn bị việc này hủy hoại. Những người dân tức giận đã đập phá đủ thứ liên quan đến hoàng gia. Những vật dụng trên phố có liên quan đến hoa diên vĩ (biểu tượng của nhà Bourbon) hoặc bị đập phá, hoặc bị che phủ. Bởi vì đa số nghị sĩ trong Quốc hội vẫn ủng hộ chế độ quân chủ lập hiến, nên những người dân nghèo ở tầng lớp dưới đã trút sự tức giận về cuộc sống không như ý vào họ. Trong mắt họ, những người này và nhà vua cùng nhau cấu kết, ức hiếp nhân dân. Chính vì những người này, sau cách mạng, cuộc sống của nhân dân vẫn không được cải thiện dù chỉ một chút. Sự tức giận này thực ra vẫn luôn tồn tại, chỉ vì hai lý do mà nó ẩn chứa như dung nham. Lý do đầu tiên là kỳ vọng của họ vào Quốc hội lập hiến, họ lúc đó vẫn tin rằng Quốc hội lập hiến có thể đại diện cho lợi ích của họ, đang lên tiếng vì họ, chỉ cần kiên nhẫn chờ đợi một chút, những ngày tốt đẹp chắc chắn sẽ đến. Tuy nhiên, trong suốt thời gian qua, sự kiên nhẫn này lại không ngừng bị tiêu hao. Trong Hiến pháp năm 1791 được Quốc hội thông qua, công dân Pháp được chia thành "công dân tích cực" và "công dân thụ động" dựa trên tình hình tài sản. (Luật pháp quy định chỉ những người đóng thuế đạt một mức nhất định mới có quyền bầu cử và ứng cử, mới là công dân tích cực. Điều này theo một nghĩa nào đó, chính là hạn chế quyền công dân dựa trên tài sản). Vài ngày trước khi nhà vua bỏ trốn, Quốc hội vừa thông qua Luật Le Chapelier nổi tiếng. Theo luật này, nghiêm cấm công nhân tổ chức công đoàn và đình công, người vi phạm sẽ bị phạt 500 livre, tước quyền công dân 1 năm, người cầm đầu bị phạt 1000 livre, bị kết án 3 tháng tù. Những đạo luật này không những không bảo vệ lợi ích của tầng lớp thấp nhất, mà ngược lại còn tăng thêm sự ràng buộc đối với họ, điều này đương nhiên đã nhanh chóng làm hao mòn niềm tin của người dân tầng lớp thấp đối với họ. Còn lý do thứ hai là những người dân này thiếu người lãnh đạo. Nhưng việc nhà vua bỏ trốn đã giải quyết cả hai vấn đề này. Những hành động trước đây của Quốc hội lập hiến, cộng thêm ảnh hưởng của sự kiện nhà vua bỏ trốn, đã khiến địa vị của Quốc hội trong lòng người dân tầng lớp dưới giảm sút đáng kể, có thể nói, Quốc hội lập hiến hiện tại đã mất đi niềm tin của người dân tầng lớp dưới. Và sau sự kiện nhà vua bỏ trốn, các cuộc biểu tình của người dân tầng lớp dưới cũng đã khiến một bộ phận nghị sĩ cấp tiến nhìn thấy cơ hội mới. Họ nhận thấy rõ ràng rằng, một khi họ đứng về phía người dân tầng lớp dưới, họ có thể có được rất nhiều nguồn lực chính trị. Brissot, Bonneville và Condorcet công khai tuyên bố Pháp nên xem xét áp dụng chế độ cộng hòa. Thế là, mọi chuyện lại trở nên phức tạp hơn. Tuy nhiên, những chuyện lộn xộn này dường như không ảnh hưởng đến Joseph và Napoleon. Ngược lại, vì khả năng chiến tranh đang gia tăng, nên công việc của họ càng trở nên gấp gáp hơn. Các đơn vị quân đội mới được sắp xếp để tiến hành diễn tập đối kháng với họ, trong những cuộc diễn tập này, Napoleon không ít lần dùng đủ loại chiêu trò như đánh úp, phục kích pháo binh để đánh bại họ tan tác. Đến nỗi Napoleon, một thiếu úy mới chỉ là thiếu úy, lại nổi danh trong Vệ binh Quốc gia Paris. Nhưng rất nhanh sau đó, một sự kiện bất ngờ lại một lần nữa làm gián đoạn công việc của Joseph. Vào ngày 16, Quốc hội chính thức tuyên bố nhà vua và hoàng hậu vô tội, họ bị "bắt cóc". Đương nhiên, Quốc hội cũng giả vờ tuyên bố sẽ trừng phạt nghiêm khắc những kẻ "bắt cóc". Quyết định này đã chọc giận những người sans-culottes (tên gọi những người dân lao động nghèo ở Pháp trong Cách mạng), vào ngày 17, dưới sự lãnh đạo của một số nhân vật Cộng hòa, một nhóm sans-culottes đã đến quảng trường Champ de Mars gần Tòa thị chính để biểu tình. Tại đó, họ đã bị Vệ binh Quốc gia do Lafayette chỉ huy đàn áp, gây ra thương vong nặng nề. Về việc này, Lafayette giải thích rằng những kẻ bạo loạn đã tấn công Vệ binh Quốc gia đang duy trì trật tự trước. Và Vệ binh Quốc gia đã treo cờ đỏ trên Tòa thị chính, và sau ba lần cảnh cáo những kẻ bạo loạn, mới nổ súng. (Theo đạo luật mà Quốc hội đã thông qua trước đó, Tòa thị chính trước khi dẹp loạn cần phải treo cờ đỏ, sau đó ba lần cảnh cáo, mới được sử dụng vũ lực gây chết người.) Nhưng những người Cộng hòa, và những người sans-culottes lại tố cáo Lafayette nói dối, theo lời họ, Vệ binh Quốc gia do Lafayette chỉ huy chỉ treo cờ đỏ, rồi hoàn toàn không đưa ra một lời cảnh cáo nào, đã nổ súng vào đám đông. Đã nổ súng trấn áp rồi, vậy thì cứ tiếp tục trấn áp. Lafayette tuyên bố trong Quốc hội rằng những người sans-culottes là những kẻ bạo loạn, và đằng sau họ còn có những kẻ âm mưu. Những kẻ âm mưu này chính là những tên trong Câu lạc bộ Cordeliers. Thế là Quốc hội đã thông qua lệnh bắt giữ một số thành viên quan trọng của Câu lạc bộ Cordeliers, trong đó có Danton và Desmoulins. Danton sau khi nhận được tin tức, lập tức trốn khỏi Paris. Về kỹ năng chạy trốn, ông ta giỏi hơn Louis XVI rất nhiều, vì vậy ông ta đã trốn sang Anh một cách thuận lợi. Còn Desmoulins cũng tìm một nơi để ẩn náu. Trên thực tế, do hệ thống cảnh sát chưa được phục hồi, việc truy bắt... thực sự có tác dụng rất hạn chế. Bề ngoài, Lafayette dường như chiếm thế thượng phong, nhưng một loạt hành động này lại khiến danh tiếng của ông ta bị ảnh hưởng nặng nề. Đặc biệt là trong Vệ binh Quốc gia, tồn tại một lượng lớn những người đồng cảm với Câu lạc bộ Cordeliers. Rất nhanh, thậm chí trong Vệ binh Quốc gia cũng đã xuất hiện những tiếng nói phản đối Lafayette. Và những tiếng nói như vậy đã làm lung lay đáng kể địa vị của Lafayette. Các đồng minh của ông ta, Duport, Barnave và anh em Lameth, mặc dù không có nhiều khác biệt về quan điểm chính trị với Lafayette, nhưng cũng vui mừng khi thấy địa vị của Lafayette bị tổn hại. Sau đó, một loạt hành động của Quốc hội thực tế đều được thực hiện dưới sự chủ trì của họ, nhưng mọi người lại đều cho rằng Lafayette đang thao túng tất cả. Vì vậy, không lâu sau, danh tiếng của Lafayette đã từ người hùng biến thành kẻ hành quyết và kẻ âm mưu. Danh tiếng là một thứ rất kỳ lạ, đôi khi, danh tiếng trong sạch còn mỏng manh hơn cả tờ giấy trắng. Điều này, sự việc ông Mark Twain gặp phải khi tranh cử thống đốc cũng là một minh chứng. Một buổi chiều sau sự kiện Champ de Mars, Joseph đang chuẩn bị tan sở thì tình cờ gặp Lafayette từ ngoài trở về. Lafayette mặt đầy mệt mỏi, thấy Joseph, ông liền gọi anh lại và nói: "Tối mai, câu lạc bộ sẽ có một cuộc họp quan trọng. Tôi hy vọng anh cũng có thể tham gia." Joseph biết rằng "câu lạc bộ" mà Lafayette nói đến là "Câu lạc bộ Jacobin". Hiện tại, "Câu lạc bộ Brittany" sau khi chuyển đến Paris, đặt địa điểm của câu lạc bộ tại Tu viện Jacobin, đã chính thức đổi tên thành "Câu lạc bộ Bạn bè Hiến pháp". Đối với các hoạt động của Câu lạc bộ Jacobin, Joseph luôn cố gắng tránh càng xa càng tốt. Huống chi là trong thời điểm hỗn loạn như vậy. Vì vậy, anh vội vàng bày tỏ rằng mình rất bận, có việc rất quan trọng, không thể tham gia cuộc họp này. "Chuyện của quân đội sao?" Lafayette cau mày hỏi, đây là lý do Joseph thường dùng để vắng mặt trong các hoạt động của câu lạc bộ. Joseph lập tức trả lời: "Không phải, là chuyện riêng của tôi." Bởi anh biết, nếu nói vì lý do công vụ, thì Lafayette, cấp trên trực tiếp của cấp trên trực tiếp của anh, chắc chắn sẽ ra lệnh anh tạm gác lại mọi công vụ. Sau đó anh lại hỏi: "Tướng quân, tôi có thể hỏi, câu lạc bộ có chuyện gì quan trọng mà cần cả một thành viên ít khi đi như tôi cũng phải có mặt?" "Câu lạc bộ sẽ tổ chức bầu cử lại để chọn ra chủ tịch câu lạc bộ mới. Anh có chuyện riêng gì mà không thể dành chút thời gian sao?" Lafayette trả lời. Vào thời điểm này, Câu lạc bộ Jacobin vẫn chưa phải là một tổ chức cấp tiến. Nhưng những tiếng nói cấp tiến trong câu lạc bộ đã không nhỏ. Đặc biệt là gần đây, điều này càng rõ ràng. Hiện nay, nhiều tiếng nói từ câu lạc bộ đã không còn hòa hợp với Lafayette nữa. Nhưng đối với Lafayette, câu lạc bộ này là một công cụ quan trọng để ông ta giành được ảnh hưởng chính trị, không thể dễ dàng từ bỏ. Có lẽ Lafayette hy vọng thông qua cuộc bầu cử này, sẽ thanh lọc Câu lạc bộ Jacobin một lần.