Pháp Lan Tây Chi Hồ

Chương chín: Bạn bè của Câu lạc bộ Những người bạn trẻ Ngay sau cuộc trò chuyện này, Armand đã giao cho Joseph hai vở kịch – Timon của Athens của Shakespeare và Samson Agonistes của Milton – cùng với nhiều bài thơ khác. “Đây là một số thứ mà tớ đã tích lũy trong hai năm qua, đã chất đống gần nửa năm rồi… Cậu biết đấy, tớ làm gì có nhiều thời gian để làm những việc này? Đằng nào cũng đã trì hoãn rồi, nên cậu cũng không cần vội, cứ từ từ làm, đằng nào thì bên kia cũng không vội.” Armand nói với Joseph khi anh vừa xin nghỉ phép, chuẩn bị trở về Corsica. “Joseph, mong cha cậu không sao, cậu có thể về sớm.” Một bạn học khác tên là Rapha cũng nói, “Trong các cuộc thảo luận của chúng ta, cậu luôn mang lại cho chúng tớ nhiều cảm hứng. Cậu không có mặt, các buổi gặp mặt của câu lạc bộ chúng ta đều trở nên ảm đạm.” “Rapha nói đúng, câu lạc bộ của chúng ta không thể thiếu cậu.” Một người thấp bé khác tên là Honoré nói, anh ta cũng như Joseph, hoàn toàn sống dựa vào học bổng, nên về mặt tình cảm, anh ta thân thiết với Joseph hơn. Câu lạc bộ mà Rapha nói đến là một nhóm nhỏ mang tên “Những người bạn trẻ”. Nó được tạo thành từ một nhóm thanh niên có lối sống và thái độ hoàn toàn khác biệt, nhưng đều bất mãn với hiện thực, và tràn đầy những tưởng tượng ngây thơ về tương lai. Trên thực tế, trong các trường học ở Pháp hiện nay, số lượng thanh niên như vậy không ít. Joseph biết rằng, những thanh niên trông có vẻ ngây thơ, ý tưởng nực cười như trẻ con này, sau này rất nhiều người đã trở thành những nhân vật nổi bật trong Cách mạng Pháp; và những nhóm nhỏ mà người đương thời chỉ coi là trẻ con tụ tập tự sướng, cũng đã trở thành các đảng phái chính trị sau này. Chẳng hạn như phái Jacobin nổi tiếng, ban đầu cũng chỉ là một câu lạc bộ. “Những người bạn trẻ” thực ra cũng là một hình thái ban đầu của một đảng phái như vậy, mặc dù các thành viên của nó rất đa dạng: có quý tộc sống khá giả như Armand, có quý tộc sống chật vật như Joseph, có con nhà buôn khá giả như Rapha, và có con nhà nghèo như Honoré. Mặc dù tính cách của các thành viên cũng khác nhau: Armand hướng ngoại và phô trương; Rapha lão luyện và dễ gần; còn Honoré thường ít nói, nhưng khi làm việc thì kiên quyết và dứt khoát. Nhưng có một điều mà tất cả họ đều có chung quan điểm, đó là thể chế hiện tại của Pháp rất bất công, cần phải thay đổi. Chỉ là về việc thay đổi như thế nào, quan điểm của mọi người vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Trên người Armand có thể thấy rõ ảnh hưởng của Voltaire. Giống như Voltaire, anh ta thích dùng ngôn ngữ sắc bén để châm biếm Giáo hội, nhưng về thể chế chính trị, anh ta lại đề cao thể chế quân chủ lập hiến kiểu Anh, thường xuyên thích nhắc đến “Cách mạng Vinh quang” và Đạo luật về quyền khi thảo luận về các vấn đề chính trị. Còn Honoré thì phản đối mọi chế độ quân chủ, một người chú của anh ta từng theo tướng Lafayette, chiến đấu với người Anh ở Bắc Mỹ. Từ đó, Honoré đã nghe vô số chuyện về Hợp chủng quốc. Thế là anh ta trở thành một người ủng hộ nhiệt thành chế độ cộng hòa. Anh ta phản đối mọi quân chủ, kiên quyết cho rằng Pháp nên trở thành một nước cộng hòa. Riêng Rapha thì cho rằng, về lý thuyết, chế độ cộng hòa đương nhiên là tốt nhất, phù hợp nhất với nguyên tắc bình đẳng giữa mọi người. Điều này thực ra cũng phù hợp với lời răn của Chúa Kitô. “Ban đầu, tiên tri Moses cũng phản đối chế độ quân chủ.” Lucien nói như vậy. Nhưng mặt khác, anh ta lại cho rằng: “Chế độ quân chủ là truyền thống của Pháp, người dân cũng đã quen với việc bị vua chúa cai trị, nên chúng ta không thể hoàn toàn bỏ qua truyền thống và thói quen của người Pháp. Do đó, quân chủ lập hiến cũng không phải là một sự thỏa hiệp không thể chấp nhận được.” Về phần Joseph, anh ta không tỏ ra đặc biệt quan tâm đến thể chế chính trị, anh ta quan tâm nhiều hơn đến quyền cá nhân: “Tôi không quan tâm ai đang cai trị đất nước, bất kể đó là vua hay tổng thống, điều tôi quan tâm nhất là quyền lực của họ phải bị kiềm chế, không được tùy tiện can thiệp vào tự do và quyền lợi của tôi. Trong Tuyên ngôn Độc lập Bắc Mỹ, có một quan điểm mà tôi rất đồng tình, đó là nhân dân có quyền lật đổ bạo quyền. Chỉ có quyền lực được toàn thể nhân dân công nhận mới là quyền lực hợp pháp. Từ góc độ này mà nói, tôi tôn trọng mọi lựa chọn của nhân dân Pháp.” Lời này thực chất rất khéo léo, đặc biệt là câu cuối cùng. Nhưng thanh niên thời đó, chưa được thấm nhuần những lời nói hoa mỹ của Bộ Ngoại giao một nước nào đó ở đời sau, lại cảm thấy Joseph nói cũng rất có lý. Họ lại bỏ qua điểm mấu chốt nhất trong câu này, đó là ai là nhân dân, ai đại diện cho nhân dân. Joseph dù sao cũng là người xuyên không, anh đã chứng kiến nhiều thực tiễn của các thể chế chính trị ở đời sau, lại có kinh nghiệm làm “anh hùng bàn phím” chỉ trích thiên hạ trên các diễn đàn trước đây, nên anh có thể nói ra một hai ba điều về ưu nhược điểm của các thể chế chính trị, và còn có thể khiến những người khác đều cảm thấy rất có lý. Trên thực tế, so với những người hiểu biết rộng ở thế kỷ sau, những thanh niên trong câu lạc bộ “Những người bạn trẻ” đơn giản hơn nhiều, dễ bị lừa hơn nhiều. Vì vậy, mặc dù những người này hiện tại vẫn còn một số bất đồng về chính trị, nhưng Joseph đã thành công biến quan điểm của mình thành cương lĩnh chung của toàn bộ câu lạc bộ. Và bản thân anh ta, cũng vì thế mà trở thành linh hồn của câu lạc bộ này. Giờ đây anh ta phải tạm thời rời Paris. Vài người bạn học liền xin nghỉ, đến ga tiễn anh ta. “Joseph, cậu đừng quá lo lắng vì vấn đề kinh tế.” Rapha lại nói, “Ở Paris, tìm kiếm cơ hội kiếm tiền dễ dàng hơn nhiều so với ở tỉnh lẻ. Sau khi giải quyết xong việc gia đình thì mau chóng quay lại Paris. Chúng ta cùng nhau luôn có cách mà. Ừm, Joseph, nếu bây giờ cậu đang thiếu tiền, tớ còn có thể xin cha tớ một ít tiền cho cậu, không nhiều lắm, nhưng hai ba trăm franc thì không thành vấn đề đâu. Mà còn không tính lãi nữa.” “Rapha, cậu không phải nói cha cậu rất keo kiệt sao?” Honoré hỏi. “Đúng vậy. Nhưng cha tớ khi thực sự cần tiêu tiền thì lại rất hào phóng.” Rapha lắc đầu nói, “Cậu không biết đâu, ông ấy sẽ kiểm soát từng đồng xu của tớ một cách nghiêm ngặt, ngoài việc ăn no bụng ra, tớ muốn uống thêm một ly bia cũng không được. Bởi vì theo lời ông già đó, uống bia kém hiệu quả hơn bánh mì đen trong việc làm no bụng. Nhưng mặt khác, ông già đó khi đưa tớ vào trường đã nói với tớ: ‘Rapha, con biết trường Louis Đại Đế là một trong những trường tốt nhất, những người có thể học ở đây chỉ có hai loại. Một loại là người có tiền hoặc có địa vị cao trong gia đình, loại kia là người rất tài năng. Rapha, con biết cha rất tiết kiệm, cha cũng cho rằng tiết kiệm là một đức tính tốt. Nhưng con có thực sự nghĩ rằng, cha có thể làm giàu là vì cha tiết kiệm hơn người khác không? Không, không phải, là vì cha biết tiền dùng vào đâu hiệu quả nhất. Cha dùng tiền để mở đường, đưa con vào trường Louis Đại Đế, có hai mục đích. Thứ nhất, con có thể học được nhiều kỹ năng ở đây, nhiều kỹ năng mà cha không thể dạy con; thứ hai, con có thể kết giao được nhiều người tài năng ở đó, và trở thành bạn bè với họ, điều này sẽ giúp con thuận tiện hơn khi làm bất cứ việc gì sau này. Cho nên trong những việc như thế này, cha chưa bao giờ keo kiệt.’” “Rapha,” Armand gọi, “Cha cậu thật là một người đáng kinh ngạc! Có lẽ tớ nên giới thiệu chú tớ với cha cậu. Họ nhất định sẽ trở thành bạn bè.” “À, Armand, nếu cậu có thể sắp xếp cho cha tớ gặp được Ngài Lavoisier, ông ấy nhất định sẽ sẵn lòng bỏ tiền ra mời tất cả chúng ta uống sâm panh. Nhưng tốt nhất cậu nên cân nhắc, vì cha tớ phần lớn sẽ lợi dụng chuyện này để kiếm thêm tiền đấy.” Lucien trả lời, “Ngoài ra, cha tớ chắc chắn sẽ không kết bạn với chú của cậu, bạn của ông ấy chỉ có Louis vàng thôi.” “Rapha, cậu chắc chắn cha cậu sẽ nghĩ tớ là một người tài năng đáng để đầu tư không?” Joseph lại hỏi. “Đương nhiên rồi, bởi vì tớ nghĩ như vậy, còn cha tớ nghĩ: thứ nhất, lòng trung thành của tớ với ông ấy là không cần nghi ngờ. Thứ hai, trong số những người ông ấy quen biết vừa trung thành, vừa có khả năng nhận diện một người có tài năng, có tương lai hay không thì chỉ có vài người, mà tớ chắc chắn là một trong số đó. Hơn nữa, cha tớ từng nói: ‘Làm ăn không có chuyện nhất định sẽ lời, nhất định sẽ lỗ. Chấp nhận rủi ro, vốn là một phần của việc kinh doanh.’” Rapha trả lời, “Tớ nghĩ, tuy không chắc chắn, nhưng Joseph cậu sau này có lẽ sẽ là một người lưu danh sử sách đấy.” “À, Rapha, tớ cũng sẽ lưu danh sử sách mà. Cậu cũng đầu tư cho tớ một chút đi.” Armand cười lớn la lên. Lucien nhìn Armand, cười ha hả nói: “Bạn học Armand, tớ tin có lẽ một ngày nào đó cậu cũng sẽ lưu danh sử sách. Nhưng cha tớ từng nói: ‘Một nhà thơ, dù là nhà thơ lưu danh sử sách, cũng không phải là một đối tượng đầu tư tốt. Ít nhất, khi anh ta còn sống thì không phải.’” “Chết tiệt, lời này sao lại giống lời chú tớ nói thế.” Armand giả vờ vẻ mặt bực bội nói. “Joseph, nhất định phải quay lại nhé.” Honoré nắm tay anh, nói vậy. “Nếu có thể, tớ sẽ về sớm nhất có thể.” Joseph trả lời. Nói xong, anh giơ chiếc mũ trên đầu chào vài người, rồi quay người lên xe ngựa. Bệnh tình của Carlo phát triển rất nhanh. Khi Joseph trở về Corsica, ông đã ở trong trạng thái hấp hối. Phần lớn thời gian trong ngày, ông đều ở trong trạng thái hôn mê, thời gian tỉnh lại mỗi ngày không quá hai tiếng đồng hồ. Lúc này các bác sĩ đã hoàn toàn bó tay. Trong thời đại này, các bác sĩ châu Âu đối với những bệnh nặng hơn, về cơ bản chỉ có một cách duy nhất là chích máu. Còn ung thư dạ dày, ngay cả ở đời sau, nếu phát hiện không kịp thời, cũng sẽ tử vong. Trong thời đại này, vừa không có kỹ thuật để phát hiện sớm, cũng không có kỹ thuật để điều trị sau khi phát hiện. Vì vậy, lúc này, bác sĩ thẳng thắn nói với mọi người: “Ông Carlo bây giờ không cần bác sĩ, mà cần một linh mục.” Napoleon cũng đã trở về, cậu ấy đến sớm hơn Joseph một ngày. Khi Joseph trở về, cả gia đình đã tề tựu đông đủ. Đến chiều tối hôm đó, Carlo lại một lần nữa tạm thời tỉnh lại, linh mục ngồi bên cạnh ông bắt đầu cầu nguyện lần cuối cho ông, vợ ông nắm tay ông, các con vây quanh ông. Ánh mắt ông từ vợ mình, chuyển sang các con, cuối cùng dừng lại trên Joseph. “Joseph…” Carlo nói bằng giọng yếu ớt. “Cha, con ở đây.” Joseph nói. “Chăm sóc tốt cho gia đình…” Đây là câu nói cuối cùng mà Carlo nói với Joseph.